Nếu cuộc cách mạng Trí tuệ nhân tạo (AI) có một viên ngọc quý thì chắc chắn đó phải là Nvidia Corporation (NASDAQ: NVDA).

Khởi đầu là một công ty sản xuất chip cho game thủ, Nvidia đã trở thành “bộ mặt” hiệu quả của những đổi mới AI, xe tự lái, điện toán đám mây, và thậm chí cả những đột phá khoa học. Nvidia không chỉ dẫn đầu làn sóng AI, mà còn là người thúc đẩy nó.

Nhưng điều đáng nói ở đây là: Sự thống trị của Nvidia không chỉ khiến họ trở thành con cưng của Phố Wall. Nó còn biến công ty thành quân cờ trong cuộc cạnh tranh địa chính trị quan trọng nhất thế giới giữa bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc.

Và khi một công ty nằm ở giao điểm của chiến lược quốc gia, cạnh tranh kinh tế và tâm lý thị trường, những người tham gia thị trường có thể theo dõi những rủi ro này.

Hãy coi Nvidia như “Silicon OPEC”. Cũng như dầu mỏ từng chi phối địa chính trị, chip tiên tiến giờ đây thúc đẩy nền kinh tế số, quân sự và đổi mới sáng tạo trong tương lai. Và giống như dầu mỏ trong thế kỷ 20, việc tiếp cận chip tiên tiến trong thế kỷ 21 đã trở thành vấn đề sức mạnh quốc gia.

Những điểm chính

• Chip AI của Nvidia đã trở thành cơ sở hạ tầng thiết yếu, cung cấp năng lượng cho các ngành công nghiệp từ trung tâm dữ liệu đến xe tự hành, giúp công ty trở thành trung tâm của sự đổi mới toàn cầu.
• Mỹ đã thắt chặt các hạn chế xuất khẩu chip tiên tiến của Nvidia sang Trung Quốc, thúc đẩy Bắc Kinh đẩy nhanh các giải pháp thay thế trong nước và đưa ra biện pháp phản đối theo quy định.
• Bị kẹt giữa sự tăng trưởng ở Trung Quốc và việc tuân thủ các quy định của Mỹ, Nvidia tượng trưng cho việc công nghệ đã trở nên không thể tách rời khỏi địa chính trị và rủi ro thị trường toàn cầu.

Mức độ rủi ro cao của chip AI

Thoạt nhìn, Nvidia chỉ bán silicon. Nhưng nói vậy cũng giống như nói Apple chỉ bán điện thoại hay Google chỉ chạy một thanh tìm kiếm. Thực tế còn lớn hơn thế nhiều. Chip của Nvidia không chỉ đơn thuần là linh kiện. Chúng là nguồn điện của thời đại kỹ thuật số, cung cấp năng lượng cho các hệ thống định hình tương lai của chúng ta.

Hãy nghĩ đến các trung tâm dữ liệu. Mọi mô hình ngôn ngữ lớn, từ ChatGPT đến Google DeepMind, đều chạy trên nền tảng là các bộ xử lý đồ họa (GPU) của Nvidia. Nếu không có chúng, sự bùng nổ của AI sẽ bị chững lại ngay cả trước khi nó kịp bắt đầu.

Rồi còn xe tự lái. Tesla, BYD và hàng chục nhà sản xuất ô tô toàn cầu đang xây dựng tương lai xe tự lái trên nền tảng của Nvidia. Công ty này chính là “động cơ dưới nắp capo” của những chiếc xe tương lai.

Ngoài ra, còn có những lĩnh vực mà chip đang tạo ra tác động to lớn nhưng có thể chưa được nhận thấy ngay lập tức. Một ví dụ là trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và khoa học. Từ việc mô phỏng phát minh thuốc đến mô hình hóa biến đổi khí hậu và thậm chí cả phản ứng hạt nhân, các nhà nghiên cứu dựa vào sức mạnh tính toán của Nvidia để giải quyết những vấn đề từng được cho là không thể giải quyết.

Đây là lý do tại sao chất bán dẫn không còn “chỉ là một lĩnh vực công nghệ khác” nữa. Chúng đã trở thành cơ sở hạ tầng chiến lược. Việc mất quyền tiếp cận chip tiên tiến ngày nay cũng giống như mất quyền tiếp cận các mỏ dầu vào những năm 1970, một cú sốc có thể làm tê liệt nền kinh tế, làm chậm sự đổi mới và làm thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu.

Các hạn chế của Mỹ và phản ứng của Trung Quốc

Washington không phải là không biết về vai trò to lớn của Nvidia. Trong vài năm qua, chính phủ Mỹ đã triển khai một mạng lưới kiểm soát chặt chẽ đối với việc xuất khẩu chip AI tiên tiến sang Trung Quốc. Đây không chỉ là sự chậm trễ do thủ tục hành chính rườm rà. Chúng là những nỗ lực cố ý nhằm ngăn chặn khả năng tiếp cận một số đòn bẩy mạnh mẽ nhất của sự phát triển AI.

• Cấm xuất khẩu: Các GPU hàng đầu như A100 và H100 của Nvidia, một trong những GPU nhanh nhất hiện có dành cho khối lượng công việc đào tạo AI, bị cấm bán trực tiếp vào Trung Quốc ^[1].
• Cấp phép và bán hàng có điều kiện: Ngay cả những con chip “đã được tinh chỉnh” hoặc thu nhỏ (phiên bản được sản xuất để tuân thủ các quy định của Mỹ) cũng phải tuân thủ giấy phép, kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ hơn, và trong một số trường hợp là các thỏa thuận chia sẻ doanh thu. Điều này làm dấy lên những bất ổn lớn cho các thỏa thuận trong tương lai.
• Ngoại giao liên minh: Mỹ không hành động đơn độc. Họ đã kêu gọi các đồng minh ở Nhật Bản, Hà Lan và Đài Loan thắt chặt các chế độ xuất khẩu/kiểm soát xuất khẩu, ngăn chặn các cửa hậu dễ dàng và việc tìm nguồn cung cấp thứ hai cho các công nghệ bị hạn chế.

Ngược lại, Trung Quốc đã phản ứng mạnh mẽ hơn so với một người mua thụ động bị cắt đứt nguồn cung. Họ không chỉ đẩy nhanh nỗ lực xây dựng chuỗi chip nội địa mà còn thực hiện các bước đi về mặt quy định, pháp lý và thương mại nhắm trực tiếp vào Nvidia và các công ty nước ngoài tương tự.

Sau đây là một số động thái quan trọng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới:

• Điều tra chống độc quyền/cạnh tranh: Cục Quản lý Thị trường Nhà nước Trung Quốc (SAMR) đã mở một cuộc điều tra sơ bộ đối với Nvidia, cáo buộc công ty này vi phạm luật chống độc quyền của Trung Quốc. Trọng tâm một phần là việc Nvidia mua lại Mellanox Technologies vào năm 2020, cụ thể là Nvidia có thể đã không đáp ứng các điều kiện được áp dụng tại thời điểm phê duyệt sáp nhập.
• Lo ngại về bảo mật và “cửa sau”: Các cơ quan quản lý Trung Quốc cũng đã yêu cầu Nvidia giải thích liệu một số chip cụ thể (như H20, được thiết kế cho Trung Quốc theo giấy phép xuất khẩu của Mỹ) có gây ra rủi ro bảo mật hoặc quyền riêng tư dữ liệu hay không. Những điều này đang được sử dụng làm căn cứ để hạn chế hoặc ngăn chặn việc mua sắm.
• Yêu cầu và khuyến cáo: Trung Quốc được cho là đã ra lệnh cho các công ty công nghệ hàng đầu ngừng mua một số chip Nvidia, đặc biệt là những phiên bản được coi là “cắt giảm” (ví dụ như chip B40 hoặc phiên bản H20) mà Bắc Kinh cho là quá lệ thuộc vào các quy định của Mỹ Thông điệp rất rõ ràng: việc phụ thuộc vào chip nước ngoài không chỉ rủi ro. Nó có thể là hành vi phản quốc hoặc gây ra vấn đề.
• Thúc đẩy các giải pháp thay thế nội địa: Đồng thời, Bắc Kinh đang rót vốn hỗ trợ nhà nước vào các nhà thiết kế và sản xuất chip nội địa (HiSilicon của Huawei, SMIC, T-Head của Alibaba, Moore Threads, v.v.). Các trung tâm dữ liệu mới đang được xây dựng chủ yếu sử dụng chip nội địa. Các PPU (bộ xử lý) nội địa đang được phát triển và giới thiệu như đối thủ cạnh tranh với các sản phẩm được cấp phép của Nvidia.

Nvidia, một công ty mà Trung Quốc đại diện cho một trong những cơ hội tăng trưởng lớn nhất, nhưng cũng là nơi có rủi ro pháp lý ngày càng gia tăng, bị kẹt giữa tất cả những điều này.

Những diễn biến gần đây cho thấy sự siết chặt này đang ngày càng nghiêm trọng hơn: Trung Quốc đã chính thức cáo buộc Nvidia vi phạm luật chống độc quyền, sau cuộc điều tra về vụ tiếp quản Mellanox.

Hơn nữa, chính phủ Trung Quốc cũng bày tỏ lo ngại về chip H20 (phiên bản được cấp phép theo các hạn chế), bao gồm các rủi ro bảo mật tiềm ẩn và liệu việc bán chip này cho Trung Quốc có tuân thủ trong thực tế hay không ^[2].

Thế tiến thoái lưỡng nan của Nvidia: Tăng trưởng so với tuân thủ

Nvidia hiện đang bị kẹp giữa hai thế lực hùng mạnh. Một bên, Washington đã nêu rõ rằng việc bán quá nhiều năng lực tính toán ra nước ngoài có nguy cơ bị phạt, điều tra và bị hạn chế chặt chẽ hơn.

Mặt khác, Trung Quốc vẫn là thị trường quan trọng, chiếm khoảng một phần năm nhu cầu của Nvidia và không có dấu hiệu giảm nhu cầu về GPU hiệu suất cao.

Cuộc giằng co này đặt Nvidia vào thế khó mà cả hai lựa chọn đều không dễ dàng. Rời khỏi Trung Quốc đồng nghĩa với việc hy sinh một trong những thị trường tăng trưởng lớn nhất của mình. Nhưng việc bất chấp chính sách của Mỹ có thể gây nguy hiểm cho giấy phép hoạt động trong nước và đe dọa uy tín toàn cầu của Nvidia.

Công ty đã thử nghiệm một số chiến lược để vượt qua tình thế khó khăn này:

• Chip “chỉ dành cho Trung Quốc”: Nvidia đã ra mắt các GPU công suất thấp hơn như A800 và H20, được thiết kế để tuân thủ các quy định xuất khẩu của Mỹ trong khi vẫn cung cấp cho khách hàng Trung Quốc. Tuy nhiên, ngay cả những sản phẩm này cũng đang bị giám sát chặt chẽ khi Washington liên tục siết chặt các định nghĩa.
• Đa dạng hóa chuỗi cung ứng: Để giảm sự phụ thuộc vào một khu vực địa lý duy nhất, Nvidia và các đối tác đang dần khám phá các cơ sở sản xuất và lắp ráp ở Đông Nam Á và Ấn Độ, mặc dù TSMC của Đài Loan vẫn là chốt chặn của hoạt động sản xuất.
• Cân bằng địa lý: Nhu cầu tăng cao ở Mỹ, Châu Âu và các thị trường AI mới nổi đã mang lại cho Nvidia một bước đệm, nhưng Trung Quốc vẫn quá quan trọng để có thể bỏ qua.

Tình hình này phản ánh một tình thế tiến thoái lưỡng nan kinh điển, khi Nvidia phải đối mặt với sự đánh đổi bất kể họ chọn con đường nào.

Con đường tăng trưởng trong tương lai của Nvidia không chỉ phụ thuộc vào sự đổi mới sản phẩm mà còn phụ thuộc vào mức độ thành công của công ty trong các cuộc đàm phán chính trị và các luồng ý kiến trái chiều về quy định ở cả hai bên bờ Thái Bình Dương.

Quan điểm thị trường: Tại sao các nhà giao dịch nên quan tâm

Rủi ro chính sách không còn chỉ là một chú thích nhỏ trong báo cáo của nhà phân tích nữa. Nó đã trở thành động lực hàng ngày cho giá cổ phiếu Nvidia. Định giá thị trường thường phản ứng với tin tức chính sách từ Washington hoặc Bắc Kinh, cho thấy sự nhạy cảm của cổ phiếu Nvidia với các diễn biến địa chính trị.

Hãy xem xét điều này: Nvidia hiện đã vượt qua Microsoft Corporation (NASDAQ: MSFT) để trở thành công ty có giá trị nhất thế giới, với vốn hóa thị trường trên 4 nghìn tỷ đô la Mỹ.

Sự tăng trưởng chóng mặt này được thúc đẩy bởi sự lạc quan về AI. Nhưng với những kỳ vọng cao như vậy, cổ phiếu được định giá hoàn hảo, và ngay cả những tin đồn về cú sốc chính sách cũng có thể gây ra biến động hai chữ số.

Hiệu ứng lan tỏa không chỉ giới hạn ở Nvidia mà còn lan sang các bộ phận khác của thị trường:

• ETF bán dẫn: Các ETF theo chủ đề như ETF bán dẫn iShares (NASDAQ: SOXX) và ETF bán dẫn VanEck (NASDAQ: SMH) thường cho thấy những biến động mà các nhà phân tích liên kết với hiệu suất của Nvidia, do công ty này chiếm tỷ trọng lớn trong các ETF này.
• Cổ phiếu chuỗi cung ứng: Các công ty hàng đầu thế giới, bao gồm ASML Holding NV (NASDAQ: ASML), Taiwan Semiconductor Manufacturing Company Limited (NYSE: TSM), Samsung Electronics Co Ltd (KRX: 005930) và Micron Technology Inc (NASDAQ: MU), đang cảm nhận được dư chấn.
• Tiền tệ và thương mại: Các nền kinh tế xuất khẩu nhiều như Hàn Quốc và Đài Loan thường chứng kiến tiền tệ và cán cân thương mại của họ bị ảnh hưởng nặng nề bởi những tiêu đề liên quan đến Nvidia và chu kỳ bán dẫn nói chung.

Đối với cả nhà giao dịch và nhà đầu tư, Nvidia cũng đã trở thành điểm tham chiếu được theo dõi rộng rãi về rủi ro công nghệ toàn cầu, một cái tên duy nhất không chỉ bao hàm tiềm năng thu nhập mà còn cả sự biến động của chính địa chính trị.

Vượt ra ngoài Nvidia: Biểu tượng của một cuộc chiến lớn hơn

Thật dễ dàng để nghĩ rằng tất cả những điều này chỉ liên quan đến một công ty. Nhưng Nvidia giống như “chim hoàng yến trong mỏ than” hơn. Đằng sau câu chuyện của Nvidia là một cuộc cạnh tranh lớn hơn nhiều: ai sẽ nắm quyền kiểm soát tương lai của trí tuệ nhân tạo?

Đối với Mỹ, mục tiêu là duy trì vị thế dẫn đầu về công nghệ và ngăn chặn các đối thủ vượt mặt. Trong khi đó, đối với Trung Quốc, mục tiêu là đạt được khả năng tự cung tự cấp, giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài và trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về ứng dụng AI.

Theo nghĩa đó, Nvidia không hẳn là một công ty mà giống một biểu tượng hơn, một đại diện cho cả một thế hệ công nghệ có thể định hình lại nền kinh tế và cán cân quân sự.

Cũng giống như Boeing từng tượng trưng cho ngành hàng không vũ trụ hay Standard Oil tượng trưng cho năng lượng, Nvidia hiện đại diện cho tuyến đầu của thời đại AI.

Chuẩn bị cho công nghệ trở thành công cụ địa chính trị

Hành trình của Nvidia từ việc cung cấp năng lượng cho trò chơi điện tử đến trở thành nhà cung cấp chip AI quan trọng nhất thế giới đã biến công ty này trở thành biểu tượng của cả tiến bộ công nghệ và căng thẳng địa chính trị.

Thành công của công ty đã kéo công ty vào cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, nơi các hạn chế của Washington nhằm mục đích làm chậm tham vọng AI của Bắc Kinh, và các biện pháp đối phó của Trung Quốc nhằm thúc đẩy sự độc lập khỏi các nhà cung cấp nước ngoài.

Bị kẹt giữa việc bảo vệ một trong những thị trường tăng trưởng lớn nhất của mình và tuân thủ các quy định của Mỹ, Nvidia hiện thân cho thực tế rằng công nghệ hiện không thể tách rời khỏi địa chính trị.

Đối với những người quan sát thị trường, điều này cho thấy các biện pháp truyền thống như doanh thu, biên lợi nhuận và hoạt động R&D có thể không nắm bắt được đầy đủ rủi ro; các quyết định chính sách ở Washington, Bắc Kinh và Brussels cũng quan trọng không kém trong việc định hình kết quả.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu, Nvidia không chỉ là một công ty bình thường mà còn là điểm giao thoa giữa tiến bộ công nghệ và địa chính trị, nơi các cường quốc vận động quân cờ của mình. Lợi ích rất lớn: cuộc cạnh tranh này có thể quyết định ai sẽ thống trị AI và ai có thể định hình kỷ nguyên tiếp theo của quyền lực kinh tế và chính trị toàn cầu.

Thẩm quyền giải quyết